Helma: ‘Wij moeten eerst horen en zien, willen we er in geloven…’

‘Ik vind het belangrijk dat de stem van jonge mantelzorgers wordt gehoord, zodat ze gezien zullen worden.’ Als consulent jonge mantelzorgers bij Evenmens, informele zorg voor elkaar kan Helma Boorsma daaraan bijdragen. Inmiddels is Helma zo’n dertien jaar werkzaam in deze functie. Stichting Evenmens ondersteunt jonge mantelzorgers in zes gemeenten in Overijssel.

‘Dat een kind of jongere een jonge mantelzorger is, zie je niet aan de buitenkant. Ook merk je het niet direct in het gedrag, maar ze verdienen het om gezien te worden’, benadrukt Helma. ‘Bewustwording is ontzettend belangrijk. Mensen informeren over de doelgroep! Belangrijk daarbij is om gebruik te maken van ervaringsdeskundigen. Ik probeer bij zoveel mogelijk activiteiten en bijeenkomsten de doelgroep zelf te betrekken en hun verhaal te laten delen. Die verhalen raken mensen in hun hart en brengen de boodschap over. Wij moeten eerst horen en zien, willen we er in geloven…’

Betrokken onderwijsmedewerkers
Helma heeft deelgenomen aan de pilot Jonge Mantelzorg Vriendelijke school. Zij voerde deze pilot uit in samenwerking met basisschool Johan Frisoschool in Rijssen. Met deze school heeft ze al enige tijd warme banden. ‘Bewustwording voor de doelgroep binnen het onderwijs valt of staat met betrokken onderwijsmedewerkers’, legt Helma uit. ‘Op elke school in Nederland zitten jonge mantelzorgers, maar niet elke school (h)erkend dat. Bij de Johan Frisoschool heb ik al langere tijd intensief contact met een betrokken IB’er. Ook de directeur heeft een sterke overtuiging om ieder kind binnen de school te willen zien, dus ook de jonge mantelzorgers. Onlangs heeft de Klankbordgroep van JMZ Pro een advies voor Primair Onderwijs uitgebracht. Deze school heeft dit advies ter harte genomen. Inmiddels heeft de school een paragraaf over de doelgroep opgenomen in het Strategisch Beleid en is men bezig met het oprichten van een kind- en gezinscentrum. Een soort buurtcentrum binnen de school. De school vindt het namelijk erg belangrijk dat gezinnen ook buiten schooltijden in beeld blijven.’

Gastlessen
Bij de uitvoering van de pilot heeft Helma gebruik gemaakt van beschikbare materialen uit de toolkit, aangevuld met eigen materialen. En dat is altijd mogelijk in overleg met JMZ Pro. Maatwerk bij de uitvoering van dit project is belangrijk volgens de initiatiefnemers van dit project. Materialen moeten passen bij de cultuur en achtergrond van de school en leerlingen. Op deze manier kan je iedereen pas echt raken.
Bij Evenmens in Overijssel kiest men ervoor om voorstellingen aan grotere groepen tegelijk te geven, gevolgd door een gastles in eigen klas. In het eigen klaslokaal, omringd door klasgenoten, voelt een leerling zich vaak veiliger om zijn of haar eigen verhaal te delen. Er zijn dan meer mogelijkheden om het gesprek met elkaar aan te gaan.
Voor de uitvoering van pilot heeft Helma geen gebruik gemaakt van de digitale voorstelling uit de toolkit, maar van beeldmateriaal van ervaringsdeskundigen. Helma gaf twee gastlessen, een les voor groep 7 en een les voor groep 8 van de school in Rijssen. ‘Het viel mij op dat er een verschil is tussen deze klassen. De leerlingen van groep 8 vonden het een mooie en interessante les, maar hadden moeite om eigen ervaringen te delen. De informatie over jonge mantelzorgers is wel aangekomen.’

In groep 7 had de gastles een grotere impact. De docent gaf aan: ‘De leerlingen werden op een speelse manier meegenomen in het jonge mantelzorger zijn. De nadruk kwam te liggen op de liefde voor de ander waarom je helpt en niet op het ‘zielig’ zijn, dit is erg fijn. Het was een interactieve voorlichting die veel kinderen heeft laten nadenken over zichzelf.’

Ook de leerlingen gaven aan dat ze de les leerzaam en inspirerend vonden. Enkele reacties:
‘Ik vond het interessant. Eerst wist ik niet wat een jonge mantelzorger was, maar nu wel. En nu weet ik ook dat ik er één ben, want mijn oma is erg ziek.’
‘Leuk. Inspirerend. Nooit gedacht dat dit zou bestaan. Gaaf dat kinderen dat doen.’

‘Ik vond het interessant om deze verhalen te horen en zien en ik vond het leuk dat je er was. Wil je vandaag iets zeggen, want ik heb respect voor wat hun doen. Als je dat even voor me wil zeggen.’

’Ik vond het wel interessant om te luisteren naar de verhalen. Je leert ook door die verhalen om er te zijn voor mensen en hoe het is om in deze situatie te zitten.’

Na afloop van de pilot heeft de school een artikel over de gastlessen gepubliceerd in de nieuwsbrief voor ouders. Daarin werd tegelijkertijd een inloopmiddag voor ouders aangekondigd. Ouders hadden deze middag de mogelijkheid om meer informatie te vragen en/of hun kinderen aan te melden voor ondersteuning. De gastles is inmiddels structureel opgenomen in het lesaanbod en wordt tweejaarlijks gegeven aan de groepen 7 en 8 van de school.

Niet zielig
Helma: ‘Wat de kinderen vooral hebben ontdekt, is het feit dat het ingewikkeld kan zijn om voor een ander te zorgen. Dat je niet zielig bent, maar het wel fijn vindt dat anderen weten in welke situatie je zit. We moeten iedere leerling zien, ook degenen die niet opvallen! Als je als jong persoon al gezien en begrepen wordt, dan weet en voel je dat je er mag zijn. Hoe jonger je erachter komt dat je een jonge mantelzorger bent, hoe beter. Je hebt nog kans om jezelf te vormen en sterker te worden als jonge mantelzorger. Je leert makkelijker met eigen emoties en met de situatie thuis om te gaan en meer zelfvertrouwen te ontwikkelen. De klas kan hierbij een grote steun zijn.’

‘Ik gebruik in mijn werk vaak de metafoor van de rugtas. Iedere mens heeft een rugtas, alleen heeft de rugtas van een (jonge) mantelzorger een andere (soms zwaardere) vulling. Dat kan zwaar zijn, maar soms ook niet. En dat is prima. Alleen al het feit dat je gezien wordt, maakt uit voor de vorming van jou als mens.

Pilot JMZ Vriendelijke school

Er zijn nog enkele plekken vrij binnen de pilot. Klik hier voor informatie.